Kolka nerkowa to nagły, bardzo silny ból spowodowany chwilową blokadą odpływu moczu z nerki (najczęściej przez kamień w moczowodzie). Nagle rośnie ciśnienie w układzie kielichowo-miedniczkowym, a mięśniówka moczowodu kurczy się, próbując „przepchnąć” przeszkodę — to właśnie te skurcze powodują charakterystyczny, falujący ból.
Poniżej znajdziesz komplet informacji: objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie i profilaktyka, a także praktyczne kroki „co robić podczas ataku”.
Co to kolka nerkowa?
Co to kolka nerkowa — to pytanie pacjenci zadają najczęściej. W uproszczeniu: jest to napad bólu spowodowany przesuwaniem się kamienia (lub skrzepu, rzadziej zwężenia) w moczowodzie. Ból zwykle narasta falami, by po chwili nieco ustąpić i znów wrócić. Nierzadko towarzyszą mu nudności, wymioty, parcie na mocz i niepokój ruchowy.
Gdzie boli kolka nerkowa i jak rozpoznać objawy?
Klasycznie ból zaczyna się w okolicy lędźwiowej po jednej stronie (plecy, „boczki”), a następnie promieniuje w dół brzucha do pachwiny, moszny lub warg sromowych. U wielu osób pojawiają się:
- Ból falujący (skurczowy), trudny do znalezienia wygodnej pozycji.
- Parcie na mocz, częste oddawanie małych ilości, czasem krwiomocz.
- Nudności i wymioty, zimne poty, niepokój ruchowy.
- Niekiedy gorączka lub dreszcze (to sygnał alarmowy — patrz „Kiedy do szpitala?”).
Jeśli zastanawiasz się: jak sprawdzić, czy to kolka nerkowa — ostatecznie potwierdza to lekarz badaniem (poniżej), ale sam układ objawów, charakter bólu i promieniowanie są bardzo sugestywne.
Dlaczego powstaje kolka nerkowa? Najczęstsze przyczyny
Zdecydowanie najczęściej przyczyną jest kamicą nerkowa (złogi zbudowane np. ze szczawianu wapnia, fosforanu wapnia, kwasu moczowego). Do powstawania kamieni i napadów kolki predysponują:
- Niedostateczne nawodnienie (mało płynów, duża potliwość, praca w upale).
- Dieta bogata w sól, nadmiar białka zwierzęcego i szczawianów (np. szpinak, rabarbar, botwina, orzechy — znaczenie zależy od typu kamieni).
- Zaburzenia metaboliczne (hiperkalciuria, hiperurykozuria, cystynuria), wady anatomiczne dróg moczowych.
- Leki (np. sulfonamidy, duże dawki wit. C u predysponowanych), odwodnienie przy intensywnym wysiłku.
Diagnostyka: jakie badania wykonuje się przy kolce nerkowej?
Diagnozę potwierdza lekarz na podstawie badania i wyników. Najczęściej zlecane są:
- Badanie ogólne moczu (krwiomocz, leukocyturia, azotyny).
- Badania krwi (kreatynina, eGFR, CRP, morfologia, elektrolity).
- USG układu moczowego — ocena zastoju, poszerzenia miedniczki, czasem widoczny kamień.
- TK jamy brzusznej bez kontrastu (tzw. non-contrast CT) — złoty standard wykrywania kamieni i oceny ich lokalizacji/rozmiaru.
W niektórych przypadkach lekarz rozważy różnicowanie z innymi przyczynami bólu brzucha i pleców (zapalenie wyrostka, kolka żółciowa, zapalenie trzustki, tętniak aorty brzusznej, zapalenie przydatków, dyskopatia).
Leczenie: co pomaga na ból spowodowany kamicą nerkową?
Cel jest podwójny: uśmierzenie bólu i ułatwienie samoistnego wydalenia kamienia. Dobór leczenia zależy od wielkości i położenia złogu, nasilenia objawów i wyników badań.
- Leki przeciwbólowe/przeciwzapalne (NLPZ) — np. ibuprofen, ketoprofen, diklofenak, naproksen (dawkowanie i przeciwwskazania ustala lekarz).
- Leki rozkurczowe — np. drotaweryna (pomocniczo na skurcze moczowodu).
- α-adrenolityki (np. tamsulosyna) — terapia wspomagająca wydalenie kamienia z dystalnego moczowodu u wybranych chorych.
- Nawodnienie dostosowane do tolerancji (uwaga: nie „zalewamy się” na siłę przy dużym bólu/zwężeniu — decyzja lekarska!).
- Przy bólu nie do opanowania, zakażeniu lub upośledzeniu funkcji nerek — hospitalizacja i zabiegi (ESWL — fala uderzeniowa, ureterorenoskopia URS, PCNL), czasem odbarczenie cewnikiem DJ lub nefrostomią.
Uwaga: samodzielne przyjmowanie leków przeciwbólowych nie zastępuje diagnostyki. Jeśli masz choroby współistniejące (np. choroba wrzodowa, niewydolność nerek, ciąża), postępuj wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza.
Co robić podczas ataku kolki nerkowej? (kroki)
- Bezpieczeństwo i ocena stanu
- Sprawdź, czy nie masz gorączki, dreszczy, zatrzymania moczu lub silnych wymiotów.
- Jeśli tak — jedź na SOR (patrz niżej „Kiedy do szpitala?”).
- Lek przeciwbólowy wg zaleceń
- NLPZ, ewentualnie lek rozkurczowy — jeśli wcześniej były zalecone i nie masz przeciwwskazań.
- Odpoczynek + ciepło
- Ciepły prysznic/termofor na okolicę lędźwiową może doraźnie zmniejszyć napięcie mięśni.
- Umiarkowane picie płynów
- Pij małymi łykami, jeśli nie wymiotujesz i nie masz zaleceń ograniczenia płynów.
- Obserwacja i szybki kontakt z lekarzem
- Utrzymujący się silny ból lub nawrót wymaga pilnej konsultacji.
Kiedy do szpitala z kolką nerkową?
Bezwzględnie zgłoś się na SOR/gdy:
- Gorączka > 38°C, dreszcze, złe samopoczucie (podejrzenie zakażenia z zastojem — stan nagły!).
- Ból nie do opanowania mimo leków lub nawrót w krótkim czasie.
- Zatrzymanie oddawania moczu, jedyna nerka, ciąża, niewydolność nerek.
- Silne wymioty z odwodnieniem, znaczny krwiomocz, objawy ogólne.
Jak długo trwa atak kolki nerkowej?
Jak długo trwa atak kolki nerkowej zależy od wielkości i położenia kamienia. Drobne złogi (≤5 mm) mają większą szansę samoistnego wydalenia w ciągu kilku dni–kilku tygodni. Gdy ból nawraca lub utrzymuje się, a w badaniach widoczny jest zastój — lekarz częściej proponuje leczenie zabiegowe.
Pamiętaj: długotrwała blokada odpływu moczu zagraża nerce.
Profilaktyka: jak zapobiegać nawrotom?
Kto raz doświadczył kolki, często pyta: jak szybko pozbyć się kolki nerkowej oraz co zrobić, żeby „urodzić kamień”. Jedno i drugie bywa możliwe w części przypadków, ale najważniejsze jest zmniejszenie ryzyka nawrotów:
- Nawodnienie: celuj w taką objętość płynów, by uzyskać >2–2,5 l jasnego moczu na dobę (chyba że lekarz zaleci inaczej).
- Dieta z ograniczeniem soli (sód sprzyja wydalaniu wapnia) i umiarkowanym białkiem zwierzęcym.
- Modyfikacja podaży szczawianów przy kamieniach szczawianowo-wapniowych (indywidualnie, najlepiej po konsultacji dietetycznej/lekarskiej).
- Aktywność fizyczna, redukcja masy ciała przy nadwadze, leczenie zaburzeń metabolicznych (hiperurykemia, hiperkalciuria).
- Kontrola po epizodzie: ustalenie typu kamieni (analiza złogu), ewentualnie badanie metaboliczne (24-godzinny zbiór moczu).
Kolka nerkowa w ciąży — na co zwrócić uwagę?
Kolka w ciąży zdarza się częściej z powodu fizjologicznego poszerzenia dróg moczowych i zmian hormonalnych. Diagnostyka opiera się na USG (unikamy TK), a leczenie dobiera się ostrożnie, uwzględniając bezpieczeństwo płodu. Każdy silny ból, gorączka czy krwiomocz w ciąży wymagają pilnej oceny w szpitalu.
Z czym można pomylić kolkę nerkową?
- Kolka żółciowa (ból pod prawym łukiem żebrowym, po tłustym posiłku, promieniowanie pod łopatkę).
- Zapalenie wyrostka robaczkowego (ból migrujący do prawego dołu biodrowego, gorączka).
- Zapalenie przydatków, torbiel jajnika, ciąża ektopowa (u kobiet).
- Dyskopatia lędźwiowa, zespół bólowy mięśniowo-powięziowy.
- Rzadziej: tętniak aorty brzusznej (stan zagrożenia życia).
Najczęściej ordynowane grupy leków (informacyjnie)
Poniższe zestawienie ma charakter poglądowy — o konkretnych lekach, dawkowaniu i przeciwwskazaniach decyduje lekarz.
Najczęściej zadawane pytania (skrót — pełne odpowiedzi w osobnych artykułach)
- Jak szybko pozbyć się kolki nerkowej? — znaczenie ma rozmiar i lokalizacja kamienia; leki + czasem α-adrenolityk, a przy wskazaniach zabieg (ESWL/URS).
- Jak długo trwa atak kolki nerkowej? — od godzin do tygodni; długotrwały zastój wymaga pilnej kontroli.
- Co pomaga na ból spowodowany kamicą nerkową? — NLPZ, rozkurczowe, ciepło; gdy nieskuteczne — SOR.
- Kiedy do szpitala z kolką nerkową? — gorączka, zatrzymanie moczu, ciąża, jedyna nerka, ból nie do opanowania.
- Czego nie robić przy kolce nerkowej? — nie zwlekać z konsultacją przy objawach alarmowych; nie „zalewać się” płynami przy silnym bólu bez oceny lekarskiej.
Podsumowanie
Kolka nerkowa to bardzo bolesny, ale najczęściej opanowywalny epizod, jeśli szybko wdroży się właściwe postępowanie: diagnostykę, leczenie bólu i — w razie potrzeby — zabieg. Po ustąpieniu objawów kluczowa jest profilaktyka nawrotów (nawodnienie, dieta, ocena metaboliczna). W razie wątpliwości lub nasilonych dolegliwości — skontaktuj się z lekarzem lub zgłoś na SOR.